اقتصاد بین الملل

اقتصاد خلاق ابزار قدرتمند ثروت سازی

چکیده::

بادها خبر از تغییر فصل در  عرصه توسعه کشورها می دهند

اقتصاد خلاق ابزار قدرتمند ثروت سازی

 

سید عبدالمجید زواری

اندیشکده روابط بین الملل- اقتصاد خلاق و مباحث مربوط به آن هر روز بيش از پيش اهميت مي‌يابد و پيوسته بر شمار جوامعي که صنايع خلاق را به عنوان رويکرد توسعه‌اي خود برمي‌گزينند افزوده مي‌شود. بر همين اساس اين موضوع در بالاترين سطوح سازمان‌هاي بين‌المللي مورد توجه قرار گرفته و کارشناسان زيادي با تخصص‌هاي گوناگون، چگونگي پيشرفت و توسعه‌ي اين رويکرد جديد را مورد بررسي قرار مي‌دهند. کنفرانس تجارت و توسعه‌ي ملل (آنکتاد) نيز از جمله سازمان‌هايي است که اين موضوع را مورد توجه قرار داده است و در دوازدهمين نشست خود که در تاريخ 25-20 آپريل 2008 در شهر اکرا کشور غنا برگزار شد، پانل ويژه‌اي را در اين خصوص طراحي کرده بود. با اين حال براي هماهنگي بهتر در اين زمينه، پيش از نشست اصلي يک نشست مقدماتي توسط دبير عمومي پانل برگزار شد.

 در اين نشست که در تاريخ 14 و 15 ژانويه در ژنو برگزار شد، 141 نفر از 49 کشور، 11 سازمان بين‌المللي، 5 نهاد از سازمان ملل، 3 نهاد تخصصي و 9 سازمان غيردولتي شرکت داشتند. اعضاي اين پانل شامل رهبران عالي‌رتبه‌ي حکومتي هم‌چون وزير فرهنگ غنا، قائم‌مقام وزير فرهنگ بلغارستان، سياست‌گذاران (تصميم‌گيرندگان) و کارشناساني از سازمان‌هاي بين‌المللي، وکلاي حرفه‌اي از انجمن‌هاي (جوامع) فرهنگي و خلاق و همچنين نمايندگاني از دانشگاه‌ها و جوامع شهري کشورهاي توسعه‌يافته و درحال توسعه بودند.

 

رياست اين نشست را مابل گومز، رييس پيشين هيات تجارت و توسعه و همچنين نماينده‌ي بازرگاني مکزيک در سازمان ملل (مسقر در ژنو) بر عهده داشت. آنچه در ادامه مي‌‌آيد چکيده‌اي از مباحث اين نشست است که در قالب 11 بند منتشر شده است.

 

  1. اين مذاکرات روي سوابق سند TD (XII) BP/4 متمرکز مي‌شود. اهداف اين نشست عبارتند از: الف. تهيه‌ي طرحي براي پيشرفت موضوع صنايع خلاق و درحال ظهور در سطوح حکومتي؛ ب. بازنگري در وظايف دبيرخانه آنکتاد در زمينه‌ي مسايل ابتکاري و ضرورت نوسازي نقش و هويت مناطق براي آينده ممکن در زمينه‌ي کار؛ و پ. در نظر گرفتن بودجه‌اي جهت پيشرفت برنامه‌هاي تحليلي و سياسي پيرامون اقتصاد خلاق.
  2. نشست اخير، يازدهمين همايش آنکتاد را که براي نخستين بار مساله‌ي صنايع خلاق را در اقتصاد بين‌الملل و برنامه‌هاي توسعه معرفي کرد، به رسميت مي‌شناسد. . از آن زمان آنکتاد وظيفه‌ي افزايش سود تجارت و توسعه، ارتقاي سياست‌هاي ابتکاري و همچنين افزايش همکاري با کشورها، نهادها (سازمان)ها و در مقياس وسيع، جوامع بين‌المللي را به عهده دارد.
  3. اين پانل سياست‌هاي راهبردي، فرايندهاي چندجانبه (پيشرفت‌هاي چندجانبه)، تجربه‌هاي ملي، ابزارهاي ارزيابي و حوزه‌هاي هدف‌گذاري شده براي همکاري‌هاي بين‌المللي در زمينه‌ي ارتقاي ظرفيت‌هاي خلاق در توسعه‌ي کشورها را مطرح مي‌کند. اين بخش به شش زمينه خواهد پرداخت (تمرکز خواهد کرد): الف. انتخاب سياست‌هاي ابتکاري براي اقدام‌هاي جمعي درون‌سازماني؛ ب. ارتقاي سود تجاري کالاها و خدمات خلاق؛ پ. نقش حقوق دارايي‌هاي فکري و اطلاعات و فناوري‌هاي ارتباطي؛ ت. پرورش سياست‌هاي فرهنگي در عين ( با وجود) حفظ تنوع‌ فرهنگي؛ ث. ايجاد ظرفيت‌هاي خلاق و هماهنگي براي هماهنگي‌هاي بين‌المللي؛ ج. کنترل اشکال مختلف تجاري و شاخص‌هاي اقتصادي براي صنايع خلاق.
  4. اين نشست ضمن توجه به ضرورت نوآوري در سياست‌هاي مربوط به اقتصاد خلاق، بر  هماهنگي و مشارکت وزراي فرهنگ، تجارت، امورخارجه، فناوري، کار، گردشگري و آموزش تٱکيد دارد. البته اين ديدگاه ناشي از تصوري است که اقتصاد خلاق را داراي ساختاري چندجانبه مي‌داند که حاصل پيوند اقتصاد، فرهنگ و فناوري با يکديگر است. براي اثربخشي اين تدابير، سياست‌هاي عمومي بايد در جايگاهي قرار گيرند که به‌عنوان يک روش منسجم و يکپارچه، ظرفيت‌هاي اقتصاد خلاق را براي افزايش گروه‌هاي اقتصادي و اشتغال کنترل نمايند. در اين ميان مشارکت وزير فرهنگ در شکل‌دهي مسيرهاي سياست‌هاي کاري آينده مرتبط با حوزه‌هاي اقتصاد خلاق تاثير‌گذار است.

 در حقيقت پيوند (ارتباط) صنايع خلاق با اقتصاد چه در سطح خرد و چه در سطح کلان موجب شده تا مکانيسم سازماني به‌ويژه در معامله‌ها (داد و ستدها) با چالش‌هاي بي‌شماري در خصوص تامين ظرفيت‌ها، محدوديت‌هاي مالي و ظرفيت‌سازي مواجه شود. براي نمونه در مورد ظرفيت سازي مي‌توان به نياز تقويت سياست‌هاي مالي، قانون رقابت و همچنين رژيم دارايي‌هاي فکري اشاره داشت. در همين راستا براي بهينه کردن تاثير پيوند خلاق بين سرمايه‌گذاري فناوري، کارآفريني و تجارت که از طريق افزودن ظرفيت‌هاي خلاق براي توسعه‌ي فراگير صورت مي‌گيرد سياست‌هاي عمومي نقش حياتي ايفا مي‌کنند.

 

  1. اين همايش متذکر مي‌شود که صنايع خلاق در زمره‌ي پوياترين بخش‌ها در تجارت جهان به‌شمار مي‌روند. صادرات کالاهاي خلاق با يک رشد سالانه 7/8 درصدي از سال 2000 تا 2005 به 2/445 ميليارد دلار در سال 2005 رسيد. اين صنايع يک منبع قدرت‌مند درآمد، ايجاد شغل و صادرات براي کشورهاي پيشرفته است، و مي‌تواند يک انتخاب راهبردي امکان‌پذير براي تنوع بخشيدن (گسترش) اقتصاد کشورهاي در حال توسعه باشد. اين امر مي‌تواند از طريق پيشنهاد حوزه‌هاي جديد (جايگاه‌هاي جديد) براي کشورهاي کمتر توسعه‌يافته براي جهش به سوي ارزش‌ افزوده و رشد بالای بخش های اقتصاد خلاق صورت گیرد. با این حال مشکلاتی وجود دارد که مانع بهره مندی کشورهای درحال توسعه از پویایی کالاهای خلاق و خدمات در بازار جهانی می شود. یکی از این موارد پیچیدگی تدوین سیاست های تجاری در سطوح منطقه ای و چندجانبه است که اتفاقاً نشست اخیر سازمان تجارت جهانی در دوحه نیز به موضوع صنایع خلاق و به ویژه خدمات دیداری – شنیداری توجه خاصی نشان داد. اکثر این مذاکرات با محوریت توافقنامه های عمومی تجارت خدمات و همچنین تجارت مربوط به حقوق مالکیت فکری انجام شد.
  2. در این نشست احساس شد که برای ارتقای صادرات کالاهای خلاق و خدمات در حال توسعه باید استراتژی فروش و فرصت های تجاری این کشورها در بازار جهانی تقویت شود. در همین راستا آنکنتاد کشورهای در حال توسعه را ترغیب می کند تا از طریق به روز کردن کیفیت و رقابت پذیری بین المللی، نرخ صادراتی کالاهای خلاق و خدمات خود را افزایش دهند( ارتقا دهند). این تلاش ها باید اهداف فرهنگی را با سیاست های تجارت بین الملل تطبیق دهد.

 

در این نشست نقش حقوق مالکیت فکری به صورت گسترده ای به رسمیت شناخته شده است. ضرورت توجه به خلاء موجود در رژیم حقوق مالکیت های معنوی به خوبی حس شده است. همچنین سیاست های تجاری مسایل مرتبط با ترجمان فرهنگی سنتی ( معنای سنتی فرهنگ) و حوزه عمومی آن  نیز نیاز به توجه دارد.

اجرای برنامه توسعه سازمان جهانی مالکیت فکری (وایپو) به کشورها در حال توسعه کمک می کند تا در زمینه نوآوری های مربوط به صنایع خلاق ابتکار عمل را بدست گیرند. در این راستا وایپو باید از نوآوری های محلی حمایت کند و برای برقراری توازن بین اجرای قانون و منافع عمومی تلاش کند. در این زمینه همکاری بین وایپو و آنکتاد پیش بینی شده است.

 

  1. فناوری و ابزارهای جدید فناوری اطلاعات و ارتباطات موجب تغییرهای سریع در ایجاد و توزیع دیجیتالی مفهوم خلاقیت شده اند. مدل های تجاری جدید به معنی نقش های جدید برای پدیدآورنده، مفاهیم جدید، همکاری متقابل و کاستن از موانع مشارکت است. با این حال تاثیر این فناوری ها بر صنایع خلاق کاملاً روشن نیست. فناوری های جدید مفاهیم و شاخص ها (معیارها) را به چالش می کشند و به همین دلیل نیازمند آنیم که مزایای همگرایی و مدل های تجارت الکترونیک خلاق را به حداکثر برسانیم. به اشتراک گذاری تجارب موفق کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه، روشی است که موجب تکامل این حوزه می شود.
  2. از طریق التزام جامعه بین الملل به اجرای کنوانسیون نهاد آموزشی، علمی، فرهنگی سازمان ملل (یونسکو) در خصوص تنوع فرهنگی و حفظ کثرت گرایی (تکثر) از طریق افزایش پیشنهادهای فرهنگی، مجدداً بر نقش صنایع خلاق به مثابه یک منبع اقتصادی و همچنین قدرتمند فرهنگی تاکید شده است.
  3. هنوز بسیاری از کشورهای درحال توسعه  به دلیل ضعف شدید سیاست های داخلی و همچنین موانع موجود در سطح بین الملل، موفق نشده اند که از ظرفیت هایی که در زمینه اقتصاد خلاق دارند برای نیازمندی های خود در راه توسعه بهره برداری نمایند. در سطح داخلی، سیاست ها باید به اصلاح و توسعه ظرفیت های خلاق معطوف شوند و باید به محدودیت های مرتبط با ظرفیت های بنگاه های خلاق کوچک و خرد، به ویژه در زمینه کمبود اصول مالی و تجاری توجه شود. با این حال اتخاذ یک رویکرد برای همه آنها مناسب نیست و هر کشور با توجه به فرهنگ و اقتصاد خود مشخصاً نیازمند شنناسایی صنایع خلاقی است که بهترین مزیت رقابتی را در بازار جهانی داشته باشد. ایجاد خوشه‌های خلاق و ظرفیت سازی ابزارهای موثری در این خصوص هستند. همکاری های بین‌المللی می توانند با افزایش ظرفیت های خلاق، نقش مثبتی را در کمک کردن به کشورهای درحال توسعه ایفا نمایند.
  4.  یک محدودیت مهم در زمینه بررسی تاثیر اقتصادی صنایع خلاق، فقدان آمار موثق و شاخص های اجتماعی – اقتصادی در سطح جهان است. در حقیقت نبود تعریف های مشخص ( معین) و توافقی همچنین محدودیت موجود در روش های جاری و اصول آماری، مشکل اصلی به شمار می رود. علاوه بر این به صورت سنتی طبقه بندی های رایج نمی توانند رشد دیجیتالی مفهوم تجارت خلاق را تجسم کنند ( درک کنند). عدم دسترسی به جریان همیشگی تولید داده ها هم که به دلیل کپی رایت صورت می گیرد نیز یک عامل ناپیدای دیگر به شمار می رود. با این حال برغم این مشکل ها، آنکتاد اولین تلاش ها را برای عرضه داده های اولیه برای تجارت خلاق کالا و خدمات انجام داده است؛ مشروط بر آنکه یک تصویر (چشم انداز) جهانی برای تحلیل اطلاعات روندهای تجاری و فروش وجود داشته باشد. ایجاد بانک جهانی اطلاعات در زمینه خلاق در همین راستا است و دسترسی سازمان ملل به اطلاعات رسمی را فراهم می کند. انجام این کار در راستای برداشتن اولین گام برای به تصویر کشیدن رشد پویای کالاهای خلاق و خدمات در بازار جهانی صورت می گیرد. گرچه این شیوه گردآوری اطلاعات و شناسایی روش های مختلف کشورها برای تجارت خدمات خلاق کامل نیست و نواقصی دارد، اما یک گام مهم به سوی شفافیت بازار به شمار می رود.

 به هرحال این روش برای تحت تاثیر قرار دادن کاستی های مفهومی یا روش شناسی، کار بیشتر در سطوح کارشناسی را می طلبد. به همین منظر آنکتاد همکاری با مرکز تجارت بین الملل (آی تی سی)، یونسکو و دیگر نهادهای وابسته را در سرلوحه کارهای خود قرار داده است. این امری است که برای رشد کیفیت و پوشش آماری تولیدات خلاق ( کالاهای خلاق) بدان نیاز داریم. تلاش هایی که برای همکاری صورت می گیرد باید از طریق سازمان های بین المللی پیگیری و تقویت شوند.

 

  1. این پانل (پانل صنایع خلاق در دوازدهمین نشست آنکتاد)، ضمن قدردانی و تایید فعالیت آنکتاد در زمینه اقتصاد خلاق و صنایع خلاق، تاکید می کند که این اقدام ها باید پیگیری و تقویت شوند. به گفته نماینده آرژانتین که به نمایندگی گروه کشورهای آمریکای لاتین و حوزه کاراییب سخن می گفت: صنایع خلاق یک نمونه از مسایل در حال ظهور هستند که باید در نشست دوازدهم، نگاه آنکتاد به این حوزه تقویت شود.

دیگر شرکت کنندگان هم به صراحت، حمایت خود را از تقویت فعالیت های مشترک آنکتاد با دیگر نهادهای سازمان ملل – به ویژه با واحد برنامه توسعه سازمان ملل برای همکاری جنوب- جنوب، یونسکو، وایپو و مرکز تجارت بین الملل- و دیگر نهادهای فعال در زمینه اقتصاد خلاق که در زمینه‌هایی همچون  تحلیل تصمیم ها ، همکاری های فنی و تقویت آمار فعالیت می کنند اعلام کردند. با این حال به نظر می رسد آنکتاد باید با ادامه اقدام های حمایتی خود، همچنان مسولیت (رهبری/مدیریت) مسایل مرتبط با گستره ی توسعه اقتصاد خلاق و همچنین کمک به کشورها را بر عهده داشته باشد. این موضوع باید حول سه محور انجام شود: الف. رسیدن به یک اجماع نظر که می تواند از طریق پیش بینی ( تامین) یک خط مشی (چارچوب) برای گفتگوی دولت ها با یکدیگر است تا از طریق مباحثی که در این برنامه مطرح می شود، دولت ها بتوانند با نظرهای یکدیگر آشنا شوند. ب. تصمیم های تحلیلی هماهنگ، که از طریق شناسایی کلیدی ترین مسایل (مشکلات) پیش روی اقتصاد خلاق و پویایی آن در بازار جهانی صورت می گیرد. ج. همکاری های فنی، که از طریق کمک کشورهای در حال توسعه برای بهبود وضعیت اقتصاد خلاق خود به قصد تجارت و همچنین افزایش سود صورت می گیرد.

#اقتصاد خلاق #ثروت سازی #توسعه پایدار #پیشرفت

  • اشتراک گذاری
  • دسته بندی :اقتصاد بین الملل
  • 21 شهریور 1397
  • نویسنده:سید عبدالمجید زواری
  • 1
  • 0

ارسال دیدگاه

CAPTCHA

درباره نویسنده

سید عبدالمجید زواری
سید عبدالمجید زواری

مدیر اندیشکده روابط بین الملل،مدیر مسئول ماهنامه اندیشه روابط بین الملل، پژوهشگر، کارشناس و تحلیلگر مسایل بین الملل، دانشجوی دکتری روابط بین الملل، آینده پژوه و مدرس دانشگاه

ایمیل: majidzavari@yahoo.com      شماره تماس: 09125645463