May 20, 2019

انتخابات به سبک ایرانی(مقایسه فرایند انتخابات در کشورهای مختلف)

Download PDF

اندیشکده روابط بین الملل: همزمان با فرا رسیدن موسم انتخابات ریاست جمهوری در ایران و رقابت کاندیداهای مختلف با گرایش ها و برنامه های متفاوت، شایعه پراکنی و تبلیغات مسموم دشمنان عزت و سربلندی کشور نیز به اوج رسیده و آنها نیز نهآیت تلاش خود را برای کمرنگ کردن حضور حداکثری مردم به کار بسته اند. از جمله این طرح های نخ نما شده که در مقاطع مختلف بارها شاهد تکرار آن بوده ایم مساله ی آزاد نبودن انتخابات در ایران است. با توجه به اهمیت موضوع، در این جستار با مقایسه ی نظام انتخاباتی ایران با دیگر کشورها، وضعیت ایران در جهان مورد ارزیابی قرار گرفته است.

نظام انتخاباتی آمریکا

رئیس جمهور آمریکا از طریق یک سیستم دو مرحله ای با رای غیر مستقیم مردم و توسط هیات های انتخابی موسوم به الکترال کالج برای مدت چهار سال برگزیده می شود. هرچند استدلال های فراوانی برای توجیه استفاده از این شیوه مطرح است، اما از جمله معایب این روش پیچیده، امکان پایمال شدن آرای برخی گروه ها است. برای مثال تعداد الکترال های هر ایالت تناسبی با جمعیت آن منطقه نداشته و از رابطه ی تعداد نمایندگان آن ایالت در کنگره ی فدرال به اضافه ی دو (که همان تعداد نمایندگان سنای هر ایالت در سنای فدرال است) تبعیت می کند. تعداد الکترال کالج های کل کشور 538 عدد است که برای کسب ریاست جمهوری باید 270 الکترال کالج کسب شود. پس ایراد دیگر به نظام الکترال کالج، عدم تناسب آنها با جمعیت هر ایالت است.

مساله ی دیگر مربوط به چگونگی تعیین آرای الکترال کالج ها است که مباحث زیادی را به خود اختصاص داده است. طبق یک سنت دیرینه در هر ایالت بر اساس اینکه کدام نامزد آرای بیشتری به دست آورده همه ی سهمیه ی الکترال کالج های آن منطقه به نفع وی مصادره می شوند. بر همین اساس ممکن است با وجود اراده ی اکثریت برای انتخاب یک فرد، شخص دیگری به ریاست جمهوری برسد. همچنین در این سیستم به شدت امکان سوءاستفاده محتمل است. یکی از این موارد مربوط به انتخابات سال 2000 بود که جرج بوش با استفاده از موقعیت برادر خود که در آن زمان فرماندار فلوریدا بود موفق شد با اختلاف ناچیز هزار رای، آرای این ایالت را به نفع خود مصادره و نهآیتاً به قدرت برسد.

نکته ی دیگر در مورد اختیارات رئیس جمهور آمریکا است که به وی امکان می دهد مقابل کنگره در موضع برتر قرار گیرد. برای مثال در بسیاری مواقع رئیس جمهور با استفاده از حق وتو، بر روند قانون گذاری کنگره تأثیر می گذارد. وی با انتخاب وزرا آنگونه که خود صلاح می داند تصمیم گیری می کند. همچنین فرماندهی کل نیروهای مسلح و اداره ی دیپلماسی خارجی کاملاً در اختیار رئیس جمهور است و او در صحنه ی بین المللی راساً تصمیم می گیرد.

نظام انتخاباتی ترکیه

رئیس جمهور ترکیه عالیترین مقام سیاسی این کشور است که در قانون اساسی اختیاراتی همچون حق وتوی مصوبات پارلمان و انتصاب مقام های دولتی از جمله قضات و روئسای دانشگاه ها به او سپرده شده است.

انتخاب رئیس جمهوری توسط مجلس بزرگ ملی فرایندی پیچیده دارد و رای گیری می تواند تا چهار مرحله ادامه داشته باشد. رئیس جمهوری با رای دست کم دوسوم نمایندگان مجلس ملی برای دوره ای هفت ساله انتخاب می شود و در صورتی که هیچ یک از نامزدهای احراز این سمت نتواند در دور اول رای گیری به این حد نصاب دست یابد، دوباره رای گیری برگزار می شود و دارنده ی اکثریت مطلق آرا به ریاست جمهوری می رسد.

رئیس جمهور می تواند قوانین مصوب پارلمان را برای بررسی مجدد به پارلمان بازگرداند و برای اصلاح یا لغو برخی از قوانین فرمان برگزاری همه پرسی صادر کند. علاوه بر فرماندهی عالیه نیروهای مسلح و انتصاب رئیس ستاد مشترک، ریاست شورای امنیت ملی نیز بر عهده ی رئیس جمهوری است و در صورت لزوم وی حق دارد با اعلام وضعیت اضطراری، برای دوره ای معین قوانینی را به صورت فرمان های ریاست حمهوری صادر و به اجرا بگذارد.

بدین صورت در ترکیه رئیس جمهور و نخست وزیر به عنوان عالی ترین مقام های سیاسی کشور از میان اعضای پارلمان و با رای غیر مستقیم مردم برگزیده می شوند.

نظام انتخاباتی سوئیس

ویژگی های نظام انتخاباتی سوئیس به گونه ای است که آن را از دیگر کشورها متمایز می کند. در این کشور نوع منحصر به فردی از دموکراسی که از آن به دموکراسی مستقیم یاد می شود دنبال شده و بسیاری از امور به همه پرسی عمومی گذاشته می شود. در این کشور مجلس فدرال که از هفت عضو تشکیل می شود، بالاترین مقام تصمیم گیرنده به شمار می رود و از میان این هفت عضو هر سال یک نفر به عنوان رئیس جمهور انتخاب می شود. نکته ی جالب در مورد سوئیس اینکه در این کشور تفکیک قوا به صورتی که در کشورهایی همچون ایران و آمریکا دیده می شود وجود ندارد و مجلس هفت نفره ی فدرال، عالی ترین مرجع پارلمانی، اجرایی و قضایی کشور به شمار می اید.

در بسیاری از کشورها از جمله آلمان، آفریقای جنوبی و هند نیز رئیس جمهور به عنوان عالی ترین مقام سیاسی کشور از طریق پارلمان و با رای غیر مستقیم مردم برگزیده می شوند.

جمع بندی

با بررسی نظام های انتخاباتی کشورهای یاد شده که اتفاقاً از مدعیان دموکراسی در جهان نیز به شمار می ایند نقاط قوت نظام انتخاباتی و سیاسی کشور ما بیش از پیش آشکار می شود. همان طور که اشاره شد در بسیاری از کشورها رئیس جمهور یا نخست وزیر به عنوان عالی ترین مقام سیاسی و اجرایی کشور اغلب توسط پارلمان انخاب شده و مردم مستقیماً در انتخاب وی نقشی ندارند. در همین حال در برخی کشورها همچون آمریکا، اختیارات رئیس جمهور به حدی افزایش یافته که نسبت به مقام پارلمان در موضع برتر قرار می گیرد. این اختیارات به رئیس جمهور امکان می دهد تا در مواردی مانند آمریکا مصوبات کنگره را وتو کرده و یا در دیگر کشورها قدرت انحلال پارلمان را داشته باشد. این رویه امکان پاسخ گویی رئیس جمهور به پارلمان به عنوان منتخبان مردم را به حداقل می رساند و نوعی خودکامگی پنهان را به وجود می آورد.

پی گیری این نظام انتخاباتی در اغلب کشورهای مدعی دموکراسی در حالی صورت می گیرد که در ایران اگرچه رئیس جمهور با رای مستقیم به قدرت می رسد، اما برای پیشگیری از هر نوع احتمال خطا مجلس و رهبری نیز بر عملکرد وی نظارت کرده و در صورت نیاز به شیوه های مختلف در صدد استیفای حقوق مردم برمی ایند و در نتیجه رئیس جمهور باید در مقابل مجلس پاسخگو باشد. همچنین رئیس جمهور با معرفی وزاری پیشنهادی به مجلس و گرفتن رای اعتماد برای آنها بار دیگر در مورد اجرای سیاست ها و برنامه هایش از نمایندگان مردم کسب تکلیف می کند. این امر نکته ای است که در کشورهایی همچون آمریکا که خود را دموکرات ترین نظام جهان می دانند نادیده انگاشته شده است. شبهاتی نیز که در مورد ولایت فقیه مطرح است با استناد به همین مطالب به خوبی می توان پاسخ داد. انتخاب رهبر هرچند توسط شورای خبرگان و با مشارکت غیر مستقیم مردم صورت می پذیرد، اما این هیچ گاه به معنی فراقانونی بود جایگاه ولایت فقیه نیست، بلکه عملکرد ایشان نیز توسط شورایی متشکل از متخصصین مربوطه که توسط مردم برگزیده شده اند مورد ارزیابی قرار گرفته و حتی امکان برکناری ایشان نیز پیش بینی شده است. بنابراین با توجه به موارد فوق به نظر می رسد شبهه افکنی در مورد انتخابات ایران بیشتر جنبه ی سیاسی داشته و نظام انتخاباتی ایران را می توان یکی از پیشرفته ترین و مردمی ترین ساختار دموکراتیک جهان دانست.

 0
قبلی «
بعدی »

مدیر اندیشکده روابط بین الملل،مدیر مسئول ماهنامه اندیشه روابط بین الملل، پژوهشگر، کارشناس و تحلیلگر مسایل بین الملل، دانشجوی دکتری روابط بین الملل، آینده پژوه و مدرس دانشگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

موارد اخیراً مشاهده شده

بستن

هیچ پستی بازدید نشده است.

بازدید اخیر