انتخاب های امریکا در جهان آشوبناک - اندیشکده بین الملل

انتخاب های امریکا در جهان آشوبناک

سید عبدالمجید زواری تیر 13, 1395
Download PDF

اندیشکده روابط بین الملل: پنجاه و هشتمین انتخابات ریاست جمهوری امریکا در حالی آبان ماه سال 95 برگزار می‌شود که محیط بین‌المللی نسبت به چهار سال گذشته، تغییرهای شگرفی را تجربه کرده است. ازاین‌رو، طبیعی است که امریکا نیز با دغدغه‌ها و مسائل جدیدی دست به گریبان است که رییس‌جمهور آینده باید برای آن‌ها برنامه داشته باشد. بااین‌حال در شرایط کنونی، تدوین راهبرد برای کشوری هم چون امریکا بسیار دشوارتر از گذشته است؛ چراکه برخلاف گذشته، این کشور با هیچ تهدید مستقیمی روبه‌رو نیست. در طول جنگ سرد هر نوع تلاشی به رقابت با اتحاد جماهیر شوروی نسبت داده می‌شد. با فروپاشی پیمان ورشو و شوروی نیز ترویج و توسعه ارزش‌ها و نهادهای غربی در حوزه نفوذ شوروی سابق، به کانون تمرکز سیاست‌های امریکا بدل شد.

پس از واقعه یازده‌سپتامبر سال 2001، جنگ‌جهانی علیه تروریسم به شاه‌بیت تعامل امریکا با متحدانش در برابر موضع‌گیری در قبال دشمنان مختلف بدل شد.

در تهیه و تنظیم گزارش ذیل، از محتوای گزارشی ویژه از اندیشکده «رند» با عنوان «انتخاب های راهبردی امریکا در جهان آشوبناک» هم بهره گرفته شده است. بدیهی است این اندیشکده، در متن اصلی، راهکارهایی را مطابق با سیاست های کلان امریکا به این کشور ارائه داده که بالطبع مورد تأیید این مؤسسه نیست.

برای سفارش کتاب کلیک کنید 

مقدمه

امروزه امریکا با هیچ تهدید مستقیمی رو‌به‌رو نیست. بااین‌حال دولتمردان کاخ‌سفید موج گسترده و متنوعی از چالش‌های مختلف را پیش روی خود می‌بینند که اقتدار و سلطه جهانی این کشور را به چالش کشیده است:

 روسیه به‌عنوان رقیب دیرینه امریکا در پی بازیابی قدرت و نفوذ خود، نقش فعالانه‌ای را در معادلات جهانی ایفا می‌کند؛

 چین با تقویت موقعیت داخلی خود به دنبال تقویت نفوذ در محیط پیرامونی و مناطق مختلف است؛

 ایران با گذار از مرحله تحریم‌ها، به مقتدرترین بازیگر منطقه جنوب‎غرب‎آسیا بدل شده است؛

 القاعده و داعش، مجموعه وسیعی از گروه‌های افراطی را در گستره وسیعی از آفریقا و آسیا سازمان‌دهی کرده‌اند؛

 پیامدهای تغییرهای آب‌وهوایی بیش از هر زمان دیگری ملموس است؛

 فضای مجازی به میدان نبرد جدیدی برای نیروهای منظم و غیرمنظم تبدیل شده؛ و

 گسترش مسافرت‌های بین‌المللی، موجب شده تا در زمان کوتاهی، بیماری‌های خطرناکی همچون ابولا و زیکا به‌سرعت در مناطق مختلف شیوع یابند.

برآیند مسائل یادشده یادآور این نکته است که هم‎زمان با تغییر شتابان فناوری و روند انتقال قدرت به کنشگران جدید و به‌ویژه بازیگران غیردولتی، نظم جهانِ تک‌قطبیِ مطلوب امریکا نیز در حال فروپاشی است و رییس‌جمهور آینده امریکا برای حفظ جایگاه این کشور، ناگزیر باید راهکارهای مؤثری را برای آن‌ها پیش‌بینی کند.

همان‌طور که مشاهده می‌شود اغلب این مسائل حول سیاست‌خارجی و امنیت ملی متمرکز هستند که در ادامه به هر یک پرداخته خواهد شد.

برای سفارش کتاب کلیک کنید 

  دفاع ملی

در شرایط فعلی هرچند هیچ تهدید مستقیمی امریکا را تهدید نمی‌کند اما طیف متنوعی از مسائل، اقتدار و رهبری جهانی امریکا را به چالش کشیده است که دولت بعدی باید راهبردهای مناسبی را برای رویارویی با آن‌ها تدوین کند. گسترش تروریسم و افراط‌گرایی در مناطق مختلف، ازجمله این مسائل است که در کنار اثبات ناکارآمدی راهبردهای گذشته امریکا در غرب‌آسیا، منافع این کشور و متحدانش در گستره وسیعی از آفریقا، اروپا و غرب‌آسیا را به چالش کشیده است.

فرسایشی‌شدن جنگ در سوریه از دیگر پرونده‌هایی است که می بایست هرچه زودتر توسط دولت امریکا مختومه شود چراکه پیامدهای ورود قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای هم چون روسیه، ایران، عربستان و ترکیه می‌تواند کل منطقه را در کام بحرانی عمیق فرو ببرد.

رشد نیروی نظامی چین هم تهدیدی است که نقش امریکا به‌عنوان شریک امنیتیِ مطلوب برای کشورهایی هم چون ژاپن، کره‌جنوبی، تایوان و استرالیا را به چالش می‌کشد.

در اروپا هم هرچند شواهد حاکی از تداوم ثبات نسبی در این منطقه است اما شکاف بین توان نظامی امریکا و دیگر اعضای ناتو، مهم‌ترین مسأله‌ای است که نقش واشنگتن را در حفظ امنیت از اعضای ناتو در برابر تهدیدهای احتمالی هم چنان پررنگ نگاه می‌دارد.

همه این موارد در حالی است که بودجه دفاعی امریکا نیز نسبت به پنجاه سال گذشته در پایین‌ترین سطح از تولید ناخالص داخلی قرار گرفته است.

  تغییرات آب‌وهوایی

تغییرات آب‌وهوایی از جمله مسائل جهانی است که هیچ کشوری از پیامدهای آن در امان نیست. دولتمردان امریکایی در این زمینه با دو مسأله اساسی دست‌به‌گریبان هستند:

 چه میزان گازهای گلخانه‌ای را کاهش دهند تا اقتصاد امریکا آسیب نبیند؟؛و  چگونه و چه اندازه می‌توان با پیامدهای این تغییرات خود را تطبیق داد؟

 البته این نکته را هم باید در نظر داشت که کاهش گازهای گلخانه‌ای نیز به‌تنهایی کافی نیست و حتی اگر همه کشورهای جهان، تولید گازهای گلخانه‌ای را متوقف کنند باز هم پیامدهای تغییرات آب‌وهوایی تا چندین دهه بعد ادامه خواهد یافت.

به همین دلیل از آن جا که مدیریت این بحران نیازمند عزم تمامی کشورهای جهان برای اقدامی مشترک است، دولت و رییس‌جمهور بعدی امریکا باید با توجه به هزینه – فایده کاهش گازهای گلخانه‌ای برای اقتصاد و منافع این کشور، انتخاب کنند که در نقش یک کشور پیشرو در این زمینه وارد شوند یا در این خصوص از سیاست‌های جمعی دیگر کشورها پیروی کنند.

چنان چه امریکا بخواهد به‌عنوان یک کشور پیشرو در این زمینه وارد شود، اصلاح قوانین و تغییر سیاست‌های کلان اجتناب‌ناپذیر خواهد بود. این در حالی است که با توجه به وابستگی اقتصاد ایالت‌هایی هم چون تگزاس و اُکلاهاما به زغال‌سنگ و دیگر سوخت‌های فسیلی، این تغییرِ رویکرد خسارت‌های هنگفتی را به ساختار اقتصادی این مناطق وارد خواهد کرد.

به هر حال، در این زمینه دولت می‌تواند با افزایش حمایت از فعالیت‌های تحقیق و توسعه مرتبط با فناوری‌های کم‌کربن، و هم چنین اخذ مالیات بیش تر از صنایع آلاینده و ارائه مشوق‌های اقتصادی برای استفاده از فناوری‌های نوین، به‌تدریج زمینه کاهش تولید گازهای گلخانه‌ای را فراهم کند.

در حالت دوم، دولت امریکا به‌جای نقش رهبری این اقدام، به دیگر کشورها اجازه می‌دهد تا شیوه‌ای را برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای برگزینند؛ این امر با کاهش هزینه‌ها و پیشگیری از پیامدهای نامطلوب اقتصادی و فناورانه، به این کشور امکان می‌دهد با درس گرفتن از تجربه‌های کشورهای دیگر، مناسب‌ترین گزینه را مطابق با الگوهای بومی خود انتخاب کند. 

البته با توجه به حجم اقتصاد امریکا به‌عنوان بزرگ‌ترین اقتصاد جهان و نیز رویکرد هژمونی‌طلبانه این کشور در سطح جهان، این احتمال هم وجود دارد که در صورت نقش‌آفرینی کشورهای دیگر، واشنگتن مجبور به تبعیت از قوانین و الزام هایی شود که با منافع و راهبردهای کلان این کشور مغایرت دارد.

برای سفارش کتاب کلیک کنید 

  امنیت سایبری

در تاریخ 25 ساله اینترنت، هیچ حمله سایبری باعث کشتار انسانی نشده و هیچ کشوری هم به‌طور رسمی علیه دیگران اعلام جنگ سایبری نکرده است. با این‌حال، با توجه به اهمیت نفوذ اینترنت در زندگی امروز، همواره شاهد گسترش جرایم سایبری و افزایش آسیب‌پذیری افراد در رویارویی با خسارت‌های ناشی از تخریب رایانه‌ها، شبکه‌ها و سرقت اطلاعات و سرمایه‌های فکری در جهان هستیم.

بر اساس آمار رسمی، خسارت‌های ناشی از حمله‌های سایبری در جهان، سالیانه 345 میلیارد دلار بوده و پیش‌بینی می‌شود حدود 70 میلیارد دلار هم برای تأمین امنیت فضای سایبری جهان هزینه ‌شود.

هرچند در رقابت‌های انتخاباتی امسالِ ریاست‌جمهوری امریکا، موضوع امنیت سایبری و راهبردهای مربوط به جنگ سایبری کم تر مورد توجه قرار می‌گیرد، اما حقیقت این است که چنین موضوعی می‌تواند به چالشی جدی برای دولت بعدی امریکا بدل شود.

 امروزه بیش از سه میلیارد کاربر اینترنتی- یعنی دو میلیارد نفر بیش از دهه قبل- در جهان وجود دارند و طبیعی است که امریکا به‌عنوان داعیه‌دار رهبری فناوری در جهان، بیش از هر کشور دیگری باید نگران سرقت سرمایه فکری و تجاری خود به‌وسیله حمله های سایبری و جاسوسی باشد.

اهمیت این موضوع به حدی است که  از سال 2013، وزارت دفاع دولت امریکا حمله های سایبری را نخستین تهدید راهبردی علیه این کشور – حتی خطرناک‌تر از تروریسم- ارزیابی کرده است.

به همین دلیل، چگونگی رویارویی با تضاد ناشی از امنیت فضای مجازی و حفظ آزادی آنلاین و حریم خصوصی از مهم‌ترین چالش‌هایی است که دولت بعدی باید به آن‌ها بپردازد.

برای سفارش کتاب کلیک کنید 

  نتیجه‌گیری

برآیند مطالب یادشده ما را به این نکته رهنمون می‌کند که دولت بعدی برای حفظ جایگاه امریکا، ناگزیر باید ضمن درس‌گرفتن از حوادث سال‌های گذشته، به نقش فعالانه خود در نظام بین‌الملل ادامه دهد. هم چنین این کشور می‌بایست در حوزه‌های جدیدی هم چون فضای مجازی و مدیریت آب‌وهوا نیز به‌عنوان کشوری پیشرو، زمینه تثبیت رهبری جهانی امریکا در حوزه‌های مختلف را فراهم کرده و از  شکل‌گیری قوانین و روندهای مغایر با امنیت و منافع کلان کشور جلوگیری کند.

در حوزه بین‌المللی، روسیه، ایران، کره‎شمالی و احتمالاً چین هم چنان مهم‌ترین تهدیدهایی هستند که با شیوه‌های مختلف برای مهار آن‌ها باید اقدام کرد. گسترش تروریسم و گروه‌های افراطی از دیگر تهدیدهایی است که البته امکان نابودی کامل آن‌ها برای آمریکا مقدور نیست، اما می‌توان با سرکوب‌کردن و جلوگیری از عضوگیری گسترده آن‌ها در مناطق مختلف، دامنه فعالیت آن‌ها به‌ویژه در حوزه منافع آمریکا و متحدانش را محدود کرد.

در حوزه‌های جدیدی هم چون فضای سایبر و تغییرات آب‌وهوایی نیز که فقدان یا کمبود قوانین مدون مشهود است، دولت بعدی باید با انجام اقدام‌های مشترک با نهادهای بین‌المللی و هم چنین تعریف منافع مشترک با متحدان، زمینه شکل‌گیری قوانین و هنجارهای همسو با منافع کشور را فراهم کند.

برای سفارش کتاب کلیک کنید 

منبع:

www.rand.org/pubs/research_reports/RR1114

 0
اشتراک گذاری
سید عبدالمجید زواری

سید عبدالمجید زواری

مدیر اندیشکده روابط بین الملل،مدیر مسئول ماهنامه اندیشه روابط بین الملل، پژوهشگر، کارشناس و تحلیلگر مسایل بین الملل، دانشجوی دکتری روابط بین الملل، آینده پژوه و مدرس دانشگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

موارد اخیراً مشاهده شده

بستن

هیچ پستی بازدید نشده است.

بازدید اخیر