May 22, 2019

بازخوانی معادلات هسته‌ای در فضای جدید جهان

Download PDF

سید عبدالمجید زواری

با طولانی شدن مسیر دستیابی به انرژی هسته ای و افزایش هزینه ها، یکی از سوالات متداول این است که آیا انرژی هسته ای ارزش این همه هزینه را دارد؟

اندیشکده روابط بین الملل به نقل از تهران امروز _ از اراده ایران برای هسته ای شدن قریب به شش دهه می گذرد. نخستین بار درسال 1335 بود که طی توافقی با ایالات متحده همکاری های مشترکی در زمینه کاربردهای غیرنظامی انرژی هسته ای آغاز شد.

دو سال بعد ایران به عضویت آژانس بین المللی انرژی اتمی درآمد و رسماً اساسنامه آن را پذیرفت و ده سال بعد هم در سال 1347 معاهده منع گسترش سلاح های هسته ای ( NPT) امضا شد. در طول این سالها ایرانیان تجربه های مختلفی را در مورد برخورداری از انرژی هسته ای پشت سر گذاشته اند. از سالهایی که غرب به رهبری آمریکا رسماً از هسته ای شدن آنها حمایت می کرد و تمامی ملزومات را در اختیار ایران می گذاشت، سالهای پس از انقلاب اسلامی که همه همکاری ها تعلیق شد، جنجال آفرینی های ابتدای دهه هشتاد، مذاکرات پیاپی، انواع تحریم، تهدید به حمله، ترور دانشمندان و ….

با طولانی شدن مسیر دستیابی به انرژی هسته ای و افزایش هزینه ها، یکی از سوالات متداول این است که آیا انرژی هسته ای ارزش این همه هزینه را دارد؟ اصولاً با توجه به انواع فشارها و تهدیدهایی که مطرح است پافشاری بر دستیابی به این فناوری توجیه عقلانی دارد یا خیر؟ آیا نمی توان از راه هایی که حساسیت کمتری دارد منافع کشور را صیانت کرد؟

در مورد کاربردهای متنوع انرژی هسته ای در حوزه های مختلف علم و فناوری بسیار گفته شده است. از کاربردهای بی بدیل آن در پزشکی و شناسایی و درمان انواع بیماری ها، تولید دارو، تولید انرژی پاک و ایمن، تولید محصولات کشاورزی مقاوم در برابر خشکسالی و آفات، نقشهای مختلف تکنیک های هسته‌ای در زمینه دامپزشکی و دامپروری، کاربرد تکنیک های هسته‌ای در مدیریت منابع آب، انواع مصارف مختلف انرژی هسته ای در صنعت و …..

با این حال علاوه بر مزایای گوناگون اقتصادی، علمی، زیست محیطی، پزشکی انرژی هسته ای، شرایط نظام بین الملل به گونه ای است که بهره مندی و دسترسی به علوم و فناوری های راهبردی همچون انرژی هسته ای، برای حفظ و ارتقای موقعیت کشورها اجتناب ناپذیر است. در حقیقت با شکل گیری جوامع اطلاعاتی و ظهور دانش به عنوان ملاک برتری ملت ها، میل به انحصار طلبی و ممانعت از دستیابی کشورها به فناوری ها و علوم راهبردی و فوق پیشرفته به شدت افزایش یافته است. بر اساس برخی پیش بینی ها در سالهای نه چندان دور، تحت تاثیر ظهور جوامع دانش بنیان بیش از 85 درصد ثروت جهان در اختیار 15 درصد ملت ها خواهد بود و مابقی مردم که از فقر و تبعیض دانشی رنج می برند، در زمره زاغه نشینان و جوامع عقب مانده به شمار خواهند رفت.

از سوی دیگر در دنیای کنونی مفهوم امنیت تغییر یافته است و کشورهایی که می خواهند در قرن ۲۱ به عنوان پایگاه قدرت مطرح شوند، دستیابی به نظام دفاعی و اقتصادی مبتنی بر تکنولوژی های برتر را که بر محوریت قدرت نرم افزاری قرار دارد به عنوان مهم ترین کانال امنیتی برای خود جست وجو می کنند.بر همین اساس با توجه موقعیت منحصر به فرد کشور ما در منطقه و جهان، و همچنین اهداف بلند مدت نظام مبنی بر قدرت برتر منطقه در افق 1404، و همچنین تبدیل ایران به یک قطب پیشرو در زمینه علمی، اقتصادی و فرهنگی، دستیابی و بهره مندی از انرژی هسته ای به عنوان کلیدی است که می تواند برای دستیابی به دیگر اهداف استراتژیک مورد بهره برداری قرار گیرد.

علاوه بر موارد فوق، نگرانی از رو به پایان بودن انرژی های فسیلی، بی ثباتی بازار نفت و گاز، افزایش بی سابقه تقاضا برای انرژی به دلیل نیاز و وابستگی اقتصادهای روبه رشد کشورهایی همچون چین و هند، و از همه مهم تر نداشتن تصور روشنی از شرایط بازار آینده نفت و انرژی به دلیل انقلاب های عربی و همچنین سیاست های یکجانبه گرایانه آمریکا در کانون اصلی نفت جهان یعنی خاورمیانه، سبب شده تا کشورها برای حفظ و امنیت منابع خود رقابت گسترده ای را برای تامین انرژی مورد نیاز خود آغاز کنند. برای مثال می توان به قراردادهای بلند مدت چین با روسیه برای تامین منابع انرژی خود از این کشور و همچنین تمایل هند و پاکستان برای انتقال گاز ایران به این کشورها اشاره کرد. همچنین با توجه به وابستگی شدید کشورهای اروپایی به گاز روسیه، این کشورها تلاش گسترده ای را برای تنوع بخشیدن به منابع تامین و کاهش وابستگی خود به کار بسته اند.

در چنین شرایطی کشورهای هسته ای نیز برای حفظ برتری خود در صحنه بین الملل و همچنین انحصار فناوری و منابع اورانیوم، به انعقاد قراردادهای تعهد آور مختلفی رو آورده اند. برای نمونه با توجه به عدم تناسب در عرضه و تقاضای اورانیوم خام که منابع آن عمدتاً در کانادا، قزاقستان، استرالیا، نامیبیا، نیجریه، و آفریقای جنوبی متمرکز است، پیش بینی ها از افزایش شدید قیمت ها در چند سال آینده حکایت دارد. بر همین اساس طبیعی است که کشورهای پیشرو به سادگی فضا را برای دیگران باز نمی کنند و با انعقاد قراردادهای تعهدآور، در جهت حفظ برتری و انحصار خود اقدام کنند. قرارداد آمریکا با نامیبیا، قرارداد خرید اورانیوم چین از استرالیا، و تلاش روسیه برای ایجاد یک مرکز جهانی در جهت انجام چرخه سوخت از نمونه هایی است که کشورهای یادشده برای حفظ برتری و تثبیت موقعیت خود تدر نظام بین الملل دنبال کرده اند.

در چنین شرایطی اهمیت دستیابی جمهوری اسلامی ایران به چرخه کامل سوخت هسته ای و پیوستن به باشگاه هسته ای جهان بیش از پیش نمایان می شود و می تواند به عنوان نمادی از اراده ملی در دستیابی به پیشرفته ترین علوم و فناوری ها، عزت و پیشرفت کشور در سالهای آینده را تضمین نماید. بر همین اساس با آگاهی از اهمیت انرژی هسته ای در قرن بیست و یکم، عقب نشینی در برابر خواست قدرت های سلطه به هیچ وجه توجیه عقلانی نداشته و همانطور که در طول یک دهه پایمردی هسته ای، شاهد عقب نشینی مرحله به مرحله آنها بوده ایم، در مرحله فعلی نیز نهایتاً این کشورهای غربی هستند که با تسلیم در برابر اراده ملت ایران، حقوق مسلم ایران در برخورداری و استفاده از انرژی هسته ای را پذیرفته بدان اعتراف خواهند کرد.

 0
قبلی «
بعدی »

مدیر اندیشکده روابط بین الملل،مدیر مسئول ماهنامه اندیشه روابط بین الملل، پژوهشگر، کارشناس و تحلیلگر مسایل بین الملل، دانشجوی دکتری روابط بین الملل، آینده پژوه و مدرس دانشگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

موارد اخیراً مشاهده شده

بستن

هیچ پستی بازدید نشده است.

بازدید اخیر