May 20, 2019

بررسی مفهوم استراتژی

Download PDF

اندیشکده روابط بین الملل: استراتژی به عنوان موضوعی قدیمی در علوم و فنون نظامی قرنهاست که راه گشا و هدایت کننده ی جنگ بوده است.

استراتژی در ارتباط با ماهیت وسرشت جنگ ها و تغییر و تحولات اجتماعی و اقتصادی جهان از اوایل قرن بیستم کاربرد وسیع تری یافت وعناوینی چون«استراتژی ملی» و «استراتژی بزرگ» در کنار «استراتژی فرهنگی» و« استراتژی اقتصادی» مطرح شده اند.

آغاز تولد واژه ی استراتژی از آنجا که یونانیان آن را به منزله ی هدایت و یا فرماندهی جبهه های نبرد میدانستند شروع شد و به فرآیند تصمیم گیری های برنامه ریزی شده در بخشهای سیاسی،اقتصادی ،تحقیقاتی،نظامی و غیره ختم می شود. (ر.ک جنگ و صلح،ازغندی،علیرضا،مفهوم استراتژی به طورعام )

دولتها و ملتها از استراتژی ها برای مدیریت سیاست خارجی،نیروهای مسلح،تولید تسلیحات برای هماهنگی بسیار تنگاتنگ با سایر منابع و نیروهای سیاسی ،اقتصادی ؛ اکولوژیکی و روانی کشور استفاده میکنند تا بدین ترتیب آزادی عمل سیاسی خود را حفظ کرده یا حوزه ی قدرت و اقتدار ملی را گسترش دهند. در دوران اخیر وجه تمایزی بین سطوح استراتژیک ،عملیاتی و تاکتیکی شکل گرفته است.

استراتژی به سبب آثار و نتایج وابستگی متقابل کشورها با یکدیگر بیش از پیش نامفهوم و گنگ شده است و در بسیاری موارد ، به اشتباه این اصطلاح را به جای خط مشی(استراتژی) ،جنگ(عملیاتی) و یا تاکتیک به کار میبرند. سطح استراتژیک(خط مشی) به کار گیری تمامی نیروهای مسلح یک ملت برای تامین امنیت ملی در کلیتی بزرگتر را شامل میشود.

سطح عملیاتی(جنگ) به کار گیری نیروها در یک عملیات نظامی یا رشته عملیاتهای نظامی را در بر میگیرد. سطح تاکتیکی مربوط به نیروهایی است که به معنای واقعی با دشمن درگیر هستند. باید دانست که جنگ، داد و ستدی غیر قابل پیش بینی است و به همین جهت سربازان و پژوهش گران در طول تاریخ در پی یافتن راه حلی سحر آمیز برای این سودا گری بوده اند.

اصولا شیوه و ماهیت رزم از یک جنگ تا جنگی دیگر و اغلب در خلال همان جنگ تغییر میکند. اما در سطوح عملیاتی و استراتژیک ،این اصول حاکم بر آموزه هایی هستند که توسط نهادهای نظامی مدرن ارائه میگردند،چرا که این اصول خلاصه ای از تجربه ی بزرگ تاریخ بوده و در اندیشیدن به جنگ راه گشا هستند. اما آنچه اهمیت دارد تنها دانستن این اصول نیست بلکه استفاده ی هوشمندانه از آنهاست.

همیشگی بودن و منطق ثابت اصول جنگ از هدف آموزشی آنها نشات میگیرد این بدان معناست که این اصول نه به دنبال توضیح آنند که بگویند چگونه باید پیکار نمود ،بلکه هدف آنها توضیح این مسئله است که چگونه میتوان در جنگ پیروز شد.

به همین دلیل است که فلسفه ی متعلق به استراتژیست های کلاسیک هنوز هم به عنوان عناصر استراتژی دفاعی مدرن امروز و آینده قابل اجرا بوده و ابزار مورد نیاز را برای تحلیل استراتژی های موجود و آینده فراهم می آورند.

اصطلاح استراتژی در کل ،متضمن ارتباط میان هدف وسیله است که طبق برنامه یک فرد یا مجموعه آن را دنبال میکند

( ر.ک امنیت و استراتژی معاصر،گریک ای .اسنایدر،ترجمه:حسین نجم )

پیدایش استراتژی، وابسته به عنوان هنر یا دانش سازماندهی و کاربرد به کارگیری ابزارها و منابع مختلف به قصد دست یابی به اهداف سیاسی به پیدایش و تشکیل دولت بوده .در بررسی این مقوله به اولین سئوالی که بر میخوریم این است:

استراتژی چیست؟

بنا به گفته ی لیدل هارت( Liddell hart)استراتژی عبارت است از هنر توزیع و استفاده از ابزار نظامی برای انجام مقاصد سیاسی.به نظر هدلی بول( Hedley bull) استراتژی بهره جستن از زور و نیروی نظامی به منظور کسب اهداف مفروض سیاسی میباشد.

کالین گری( Collin gray) معتقد است :استراتژی رابطه ی بین قدرت نظامی و هدف نظامی است؛

آندره بیو فره( Andre bedufre)مدعی است :استراتژی هنر دیالکتیک دو اراده ی متقابل است که برای حل مجادله ی خویش از زور استفاده میکنند.

لوئیز هال( Louis halle) مطالعات استراتژیک را به عنوان شاخه ای از مطالعات سیاسی تعریف میکند که با پیامدهای سیاسی جنگ افروزی ملتها در ارتباط است.

ریشه ی واژه ی” استراتژی ” در کلمه یونانی استراتگوس( strategies) میباشد که معمولا به معنای «کلی وجامع» ترجمه میگردد که معمولا منظور ایشان از این واژه(استراتژی)طراحی خط مشی است.

به معنای کامل تر استراتژی عبارت است از هنر بسیج و جهت دهی کلیه منابع،از جمله نیروهای مسلح ،یک ملت یا اجتماعی از ملل به منظور حفظ و ارتقاع منافع آن ملت یا ائتلاف در رویارویی با دشمنان بالفعل یا بالقوه ی خود. در ادبیات نظامی استراتژی به معنای خط مشی یا طرح ریزی میباشد که به استفاده ی واقعی از زور و قدرت مربوط میشود ،یعنی به کار گیری زور به عنوان ابزاری برای سیاست ملی.

تدوین استراتژی به جغرافیا ،اقتصاد ، جامعه و سیاست کشور مورد نظر وابسته است. به معنای دیگر استراتژی عبارت است از توسعه،تصاحب هوشمندانه ،وبهره برداری از همه ی منابع یک کشور به منظور اجرای سیاست آن کشور در جنگ. بنابراین میتوان گفت که استراتژی به استفاده ی واقعی ویا تهدید به استفاده از زور در روابط بین الملل مربوط میشود.

معنای رایج واژه استراتژی ،به شکلی که امروز مرسوم است ،برای نخستین بار در سال 1825در فرهنگ واژگان آکسفورد تعریف گردید،یعنی بلافاصله بعد از دوره ی ناپلئون.

ریشه های تفکر استراتژیک مدرن را میتوان در استراتژی های کلاسیک سراغ گرفت. اصول استراتژیکی وجود دارند که برای تمامی ادوار و همه ی نیروها بدونه توجه به هرگونه تغییر در فناوری واستراتژی مفید و سود مند هستند.( )

 0
قبلی «
بعدی »

1 دیدگاه

  1. با سلام
    خدمت جناب زواری
    لطفا نام نویسنده مقالات درج شود.
    نویسنده:حسین اژدر
    البته اگر متن کامل مقاله در دست رس نیست خدمت شما ارسال گردد به همراه رفرنس های مقاله..
    با تشکر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

موارد اخیراً مشاهده شده

بستن

هیچ پستی بازدید نشده است.

بازدید اخیر